Γιατί το Αλτσχάιμερ πλήττει περισσότερο τις γυναίκες - Τι δείχνει νέα μελέτη
Επιστήμονες εντοπίζουν μοριακούς μηχανισμούς που ίσως εξηγούν το γυναικείο προβάδισμα στη νόσο.
Η νόσος Αλτσχάιμερ δεν επηρεάζει άνδρες και γυναίκες με τον ίδιο τρόπο. Tα επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι οι γυναίκες διαγιγνώσκονται συχνότερα με τη νόσο, όμως οι λόγοι πίσω από αυτή τη διαφορά παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ασαφείς. Νέα έρευνα από επιστήμονες στην Ιαπωνία, η οποία δημοσιεύεται στο περιοδικό Biology of Sex Differences εστιάζει σε έναν λιγότερο γνωστό, αλλά κρίσιμο μηχανισμό του εγκεφάλου: τη δημιουργία νέων νευρικών κυττάρων στην ενήλικη ζωή.
Η νευρογένεση και ο ρόλος του ιππόκαμπου
Όπως διαβάζουμε στο IFLScience, για μεγάλο διάστημα, οι επιστήμονες πίστευαν ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος σταματά να παράγει νέους νευρώνες μετά την παιδική ηλικία. Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτό δεν ισχύει. Η λεγόμενη νευρογένεση συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή, ιδιαίτερα σε περιοχές όπως στον ιππόκαμπο, ο οποίος παίζει κεντρικό ρόλο στη μνήμη και τη μάθηση. Αυτή η ικανότητα ανανέωσης συμβάλλει στην «πλαστικότητα» του εγκεφάλου, δηλαδή στην προσαρμογή του στις εμπειρίες και στις αλλαγές του περιβάλλοντος.
Στη νόσο Αλτσχάιμερ, ο ιππόκαμπος είναι από τις πρώτες περιοχές που πλήττονται. Όταν η νευρογένεση διαταράσσεται, η λειτουργία του εξασθενεί ακόμη περισσότερο, επιταχύνοντας την απώλεια μνήμης και τη γενικότερη γνωστική έκπτωση. Μελέτες σε ασθενείς αλλά και σε ζωικά μοντέλα έχουν δείξει ότι η νόσος συνοδεύεται από μειωμένο πολλαπλασιασμό νευρικών προγονικών κυττάρων και από λιγότερους «νεοσύστατους» νευρώνες, με τη σοβαρότητα αυτών των αλλαγών να συνδέεται άμεσα με τα συμπτώματα.
Οι πρωτεΐνες BMPs
Με αυτό ως αφετηρία, η ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο Waseda και το Κέντρο Επιστημών Εγκεφάλου RIKEN επικεντρώθηκε σε μια οικογένεια πρωτεϊνών που ονομάζονται μορφογενετικές πρωτεΐνες των οστών, ή BMPs. Αν και το όνομά τους παραπέμπει κυρίως στην ανάπτυξη των οστών, οι πρωτεΐνες αυτές παίζουν σημαντικό ρόλο και στον εγκέφαλο, ρυθμίζοντας –μεταξύ άλλων– τη νευρογένεση. Προηγούμενες ενδείξεις είχαν ήδη συνδέσει τα αυξημένα επίπεδά τους με προβλήματα στη δημιουργία νέων νευρώνων.
Πώς διεξήχθη και τι έδειξε η μελέτη
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δύο διαφορετικά μοντέλα ποντικών με χαρακτηριστικά Αλτσχάιμερ. Και στα δύο παρατηρήθηκε μειωμένη νευρογένεση, αλλά και αυξημένη παρουσία τριών συγκεκριμένων πρωτεϊνών: των BMP4, BMP6 και BMP7. Σε ένα από τα μοντέλα, ωστόσο, η εικόνα ήταν πιο έντονη στα θηλυκά ζώα, τα οποία εμφάνιζαν μεγαλύτερη διαταραχή στη νευρογένεση σε συνδυασμό με υψηλότερα επίπεδα BMP. Αυτό το εύρημα υποδηλώνει ότι οι διαφορές μεταξύ των φύλων μπορεί να ξεκινούν σε μοριακό επίπεδο.
Για να ελέγξουν αν αυτή η σύνδεση είναι αιτιώδης, οι επιστήμονες χορήγησαν στα θηλυκά ποντίκια ένα φάρμακο που αναστέλλει τη δράση των BMP. Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: η παραγωγή νέων νευρώνων βελτιώθηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε να προσεγγίζει τα επίπεδα των υγιών ζώων. Παράλληλα, πειράματα σε κύτταρα έδειξαν ότι τα οιστρογόνα μπορούν να αυξήσουν ειδικά την BMP6, προσφέροντας μια πιθανή εξήγηση για το γιατί οι γυναίκες φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν αυτά τα ευρήματα αφορούν μόνο το Αλτσχάιμερ ή και άλλες μορφές άνοιας. Η διαταραγμένη νευρογένεση δεν είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό της νόσου, αλλά εμφανίζεται και σε αγγειακή άνοια, άνοια με σωμάτια Lewy και μετωποκροταφική άνοια, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες. Ωστόσο, επειδή οι βασικοί παθολογικοί μηχανισμοί διαφέρουν, δεν είναι ακόμη σαφές αν ο ίδιος άξονας BMP–νευρογένεσης παίζει ρόλο σε όλες.
Το συνολικό τοπίο είναι σύνθετο. Κάποιες άνοιες είναι συχνότερες στις γυναίκες, άλλες στους άνδρες, ενώ συχνά διαφέρουν και τα συμπτώματα ή ο ρυθμός εξέλιξης. Παρ’ όλα αυτά, τα νέα δεδομένα ενισχύουν την ιδέα ότι, ειδικά στο Αλτσχάιμερ, η ρύθμιση των BMP αξίζει περαιτέρω διερεύνηση.
